Przeciążenie rzadko pojawia się nagle. Najczęściej rośnie małymi krokami. Ta mapa pomaga dziecku zauważyć, na którym jest poziomie, i szybciej pokazać dorosłemu, czego potrzebuje.
Najpierw sygnał
Dziecko uczy się zauważać, że coś zaczyna być trudne, zanim zrobi się naprawdę za dużo.
Potem mały krok
Woda, cisza, odejście od hałasu albo pokazanie kafelka może zatrzymać narastanie napięcia.
Na końcu pomoc
Dorosły dostaje prosty komunikat, bez zgadywania i bez naciskania na dziecko.
Ta mapa działa jak spokojny termometr. Nie ocenia dziecka. Pomaga zauważyć, czy ciało jest jeszcze w zielonym, czy już prosi o przerwę.
Kliknij poziom. Pod wybranym kafelkiem pojawi się prosta pomoc: co dziecko może zauważyć, co może zrobić i jakie zdanie może pokazać dorosłemu.
Moje ciało jest spokojne. Mogę się bawić, uczyć albo rozmawiać.
Co mogę zauważyć?
- oddycham spokojnie
- słyszę dźwięki, ale nie przeszkadzają mi
- mogę odpowiadać albo wybierać
Co mogę zrobić?
- Zauważ, co pomaga Ci czuć spokój.
- Zapamiętaj miejsce, dźwięk albo czynność, które są dla Ciebie dobre.
- Możesz powiedzieć: Teraz jest mi dobrze.
Dla dorosłego
To dobry moment, żeby wzmacniać strategie: nazwać spokój, zauważyć udane działanie i nie dokładać niepotrzebnych bodźców.
Coś zaczyna mi przeszkadzać. Jeszcze mogę wrócić do spokoju.
Co mogę zauważyć?
- robię się spięty/spięta
- dźwięki są trochę za mocne
- potrzebuję małej zmiany
Co mogę zrobić?
- Napij się wody.
- Odejdź na chwilę od hałasu.
- Poproś o krótką pauzę albo spokojniejsze miejsce.
Dla dorosłego
To najlepszy moment na szybką pomoc. Krótka przerwa teraz może zapobiec dużemu przeciążeniu.
Bodźców jest za dużo. Trudno mi słuchać, mówić i decydować.
Co mogę zauważyć?
- zasłaniam uszy albo oczy
- ruszam się mocniej lub zamieram
- trudniej mi odpowiadać
Co mogę zrobić?
- Powiedz albo pokaż: potrzebuję przerwy.
- Ogranicz dźwięki, światło i liczbę pytań.
- Wybierz jedną prostą rzecz: woda, cisza, odejście.
Dla dorosłego
Mów mniej. Daj jedną propozycję naraz. Nie tłumacz długo i nie oczekuj pełnej odpowiedzi.
Jestem bardzo blisko wybuchu, płaczu, krzyku albo całkowitego zamknięcia.
Co mogę zauważyć?
- nie umiem już dobrze mówić
- mogę płakać, krzyczeć albo uciekać
- mogę wyglądać, jakbym nie słyszał/słyszała
Co mogę zrobić?
- Nie tłumacz wszystkiego.
- Pokaż dorosłemu czerwony kafelek.
- Odejdź w bezpieczne miejsce, jeśli możesz.
Dla dorosłego
To nie jest czas na rozmowę wychowawczą. Najpierw obniż bodźce i zapewnij bezpieczeństwo.
Muszę przerwać teraz. Moje ciało i głowa potrzebują bezpieczeństwa.
Co mogę zauważyć?
- potrzebuję ciszy albo kącika odpoczynku
- mogę nie mówić
- potrzebuję dorosłego, który jest spokojny
Co mogę zrobić?
- Idź do bezpiecznego miejsca.
- Użyj słuchawek, koca, wody albo poduszki.
- Wróć dopiero wtedy, gdy ciało trochę odpuści.
Dla dorosłego
Pomóż dziecku wyjść z bodźców. Nie negocjuj długo. Ustal minimum: bezpieczeństwo, cisza, oddech, obecność.
Na poziomie 4 dziecko nie musi tłumaczyć wszystkiego. Może pokazać czerwony kafelek. To nie jest dramatyzowanie. To prośba o bezpieczne zatrzymanie sytuacji.
Sygnały z ciała są jak małe lampki
Dziecko nie zawsze powie: „jestem przeciążony”. Czasem pokaże to ciałem, ruchem, ciszą albo potrzebą odejścia.
To nie musi być nagłe
Najpierw bywa delikatny niepokój, potem za dużo dźwięków, słów, światła albo ruchu. Im wcześniej zauważymy sygnał, tym łagodniej można pomóc.
Dźwięki robią się ostrzejsze, dziecko zasłania uszy albo odchodzi.
Ręce zaciskają się, kręcą przedmiotem albo szukają czegoś miękkiego.
Odpowiedzi stają się krótsze albo znikają całkiem. To też komunikat.
Ciało przyspiesza, wierci się, ucieka albo przeciwnie — zamiera.
Światło, kolory i obrazy mogą zacząć męczyć szybciej niż zwykle.
Te kafelki mogą być wykorzystane na stronie, w sali, w gabinecie, na rewalidacji albo jako rozmowa z dzieckiem.
poziom 2
Napij się wody
Mały łyk wody pomaga ciału zatrzymać się na chwilę.
poziom 2–3
Odejdź od hałasu
Nie trzeba uciekać. Wystarczy krok w stronę ciszy.
poziom 2–3
Oddychaj powoli
Dłoń na brzuchu. Wdech. Wydech. Jeszcze raz.
poziom 3
Załóż słuchawki
Mniej dźwięku to często więcej bezpieczeństwa.
poziom 4
Pokaż kartkę
Czerwony kafelek mówi za dziecko, kiedy słowa nie działają.
poziom 5
Wejdź do kącika
Spokojne miejsce pomaga wrócić do siebie.
Dorosły pomaga, gdy…
- mówi krótkimi zdaniami,
- nie zawstydza dziecka,
- nie zasypuje pytaniami,
- daje wybór: woda, cisza, przerwa, dorosły,
- zauważa poziom 2, zanim zrobi się poziom 5.
Nie pomaga, gdy…
- mówi: „przestań przesadzać”,
- wymaga natychmiastowego tłumaczenia,
- krzyczy albo grozi konsekwencją,
- ciągnie dziecko z powrotem do hałasu,
- traktuje przeciążenie jak niegrzeczność.
Z dorosłym jest łatwiej
Dorosły nie musi od razu naprawiać wszystkiego. Najpierw może być obok.
Po burzy przychodzi cisza
Przeciążenie mija szybciej, gdy dziecko nie musi walczyć z całym światem naraz.
Kącik spokoju
Miękko, cicho, bez presji. Tak wygląda przestrzeń, która pomaga.
Jak korzystać z mapy bez presji?
Najpierw bez stresu, gdy dziecko jest spokojne. Niech pozna kolory i znaczenie poziomów.
Dziecko może kliknąć kafelek, wskazać kolor, pokazać kartę albo tylko skinąć głową.
Na poziomie 2 i 3 wystarczy często mała zmiana: woda, cisza, mniej pytań, krótka przerwa.
Poziom 4 i 5 to nie „złe zachowanie”, tylko sygnał: teraz trzeba obniżyć bodźce.
Gdy brakuje słów, wystarczy jedno zdanie
Te krótkie komunikaty można wkleić do zeszytu, wydrukować, pokazać na telefonie albo przepisać na małe karteczki.
Potrzebuję chwili ciszy.
Potrzebuję przerwy i prostych słów.
Pomóż mi bez krzyku i bez pytań.
Gotowa karta A4 jest już osobnym plikiem PDF: jedna kolorowa strona z pięcioma poziomami, krótkimi podpowiedziami i zdaniami do pokazania dorosłemu.
Mapa Przeciążenia nie ocenia dziecka. Ona pokazuje drogę: od spokoju, przez pierwsze sygnały, aż do momentu, w którym trzeba już przerwać i zadbać o bezpieczeństwo.
Mapa Przeciążenia — wersja do druku
Przeciążenie rośnie. Zauważ poziom wcześniej i wybierz mały krok.
Plik PDF ma jedną stronę A4 i jest gotowy do druku w szkole albo w domu.
Pobierz tę kartę jako PDFMapa Przeciążenia
Przeciążenie rośnie. Zauważ poziom wcześniej i wybierz mały krok.
| Poziom | Co się dzieje? | Co pomaga? | Zdanie do pokazania |
|---|---|---|---|
| 1 | Jest dobrze Moje ciało jest spokojne. Mogę się bawić, uczyć albo rozmawiać. | Zauważ, co pomaga Ci czuć spokój. Zapamiętaj miejsce, dźwięk albo czynność, które są dla Ciebie dobre. | Teraz jest mi dobrze. Chcę zapamiętać, co mi pomaga. |
| 2 | Robi się trudno Coś zaczyna mi przeszkadzać. Jeszcze mogę wrócić do spokoju. | Napij się wody. Odejdź na chwilę od hałasu. | Robi się trudno. Proszę, daj mi chwilę ciszy albo pozwól mi odejść od hałasu. |
| 3 | Jest za dużo Bodźców jest za dużo. Trudno mi słuchać, mówić i decydować. | Powiedz albo pokaż: potrzebuję przerwy. Ogranicz dźwięki, światło i liczbę pytań. | Jest za dużo. Potrzebuję przerwy, ciszy i prostych słów. |
| 4 | Zaraz wybuchnę albo się zamknę Jestem bardzo blisko wybuchu, płaczu, krzyku albo całkowitego zamknięcia. | Nie tłumacz wszystkiego. Pokaż dorosłemu czerwony kafelek. | Nie umiem teraz tłumaczyć. To jest czerwony poziom. Proszę, pomóż mi bez krzyku i bez pytań. |
| 5 | Potrzebuję przerwy teraz Muszę przerwać teraz. Moje ciało i głowa potrzebują bezpieczeństwa. | Idź do bezpiecznego miejsca. Użyj słuchawek, koca, wody albo poduszki. | Potrzebuję przerwy teraz. Proszę, zabierz mnie w spokojne miejsce i zostań blisko. |