Terapeutyczna Mapa Emocji
Złość
Zauważ. Zatrzymaj. Nazwij. Wypuść bez ranienia.
Zauważ
Złość często mówi: „coś jest dla mnie ważne”.
Zatrzymaj
Pauza pomaga ciału nie zrobić czegoś, czego potem żałujemy.
Nazwij
Można powiedzieć: „Jestem zły”, zamiast krzyczeć lub ranić.
Wypuść
Złość potrzebuje bezpiecznego ujścia: oddechu, ruchu, słów albo rysunku.
Co to jest złość?
Złość to mocna emocja, która pojawia się wtedy, gdy coś nas boli, denerwuje, zatrzymuje albo gdy czujemy, że ktoś przekroczył naszą granicę. Może przyjść, kiedy ktoś zabierze zabawkę, śmieje się z nas, nie słucha, przeszkadza albo kiedy coś nam nie wychodzi.
Złość sama w sobie nie jest zła. Ona jest informacją. Mówi: „Hej, coś jest nie tak”, „Potrzebuję pomocy”, „To było dla mnie ważne”, „Nie zgadzam się”. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy złość wychodzi z nas w sposób, który krzywdzi innych albo nas samych.
Kiedy dziecko się złości, ciało może robić się gorące, dłonie mogą się zaciskać, serce bije szybciej, głos robi się głośniejszy, a w brzuchu pojawia się napięcie. To znak, że emocja jest już bardzo blisko wybuchu.
Ważne zdanie
Masz prawo czuć złość. Nie masz prawa krzywdzić. Złość można wypowiedzieć, wyrysować, wybiegać albo wydmuchać oddechem.
Jak rozpoznać złość w ciele?
Złość często najpierw pokazuje się w ciele, a dopiero potem w słowach. Dobrze jest uczyć dziecko zauważać te pierwsze sygnały.
Gorąco w środku
Policzki robią się ciepłe, ciało chce działać od razu, a myśli biegną szybciej niż zwykle.
Zaciśnięte dłonie
Ręce, szczęka albo ramiona mogą napinać się tak, jakby ciało szykowało się do walki.
Głośny głos
Kiedy złość rośnie, głos sam chce być większy. To dobry moment na pauzę.
Myśl „dość!”
W głowie może pojawić się jedno mocne zdanie: „Nie chcę tak!”. To sygnał granicy.
Co może stać za złością?
Złość bywa jak płomień na górze świecy. Pod spodem często ukrywa się coś delikatniejszego.
Przykrość
„Ktoś mnie zranił albo nie zauważył”.
Strach
„Boję się, że coś stracę albo sobie nie poradzę”.
Bezradność
„Nie wiem, co mam zrobić, więc wybucham”.
Granica
„Ktoś wszedł za blisko albo złamał zasadę”.
Oddech „gasimy iskierkę”
Połóż dłoń na brzuchu. Wyobraź sobie, że w środku pojawiła się mała iskierka złości. Nie trzeba jej zgniatać. Trzeba ją spokojnie ochłodzić.
Weź wdech nosem, licząc do trzech. Potem wypuść powietrze ustami tak, jakbyś dmuchał na gorącą herbatę. Powtórz pięć razy. Po każdym wydechu powiedz w myślach: „Mogę się zatrzymać”.
Bezpieczny ruch
Złość lubi ruch, bo daje ciału dużo energii. Można ją wypuścić bez niszczenia i bez ranienia.
Pomaga tupanie w miejscu, ściskanie poduszki, szybki marsz, skakanie jak sprężynka, zgniatanie kartki, rysowanie mocnych kresek albo rozciąganie ramion.
Jak mówić, kiedy jestem zły?
Zamiast krzyku można użyć zdań, które pokazują emocję i granicę. Dziecko nie musi mówić idealnie. Wystarczy, że powoli uczy się zamieniać wybuch na słowa.
„Jestem zły, bo mi przerwałeś”.
„Nie podoba mi się to”.
„Potrzebuję chwili przerwy”.
„Oddaj mi, proszę, moją rzecz”.
„Nie chcę, żebyś tak do mnie mówił”.
„Pomóż mi, bo zaraz wybuchnę”.
Zabawa, która pomaga
Termometr Złości
Narysuj termometr od 1 do 5. Przy każdej liczbie dopisz albo dorysuj, jak wygląda Twoja złość.
- Przy 1 narysuj małą iskierkę: „trochę mnie to drażni”.
- Przy 2 narysuj ciepły kolor: „zaczynam się denerwować”.
- Przy 3 narysuj większą chmurkę: „potrzebuję przerwy”.
- Przy 4 narysuj mocne kreski: „jestem bardzo zły”.
- Przy 5 narysuj znak STOP: „muszę odejść, oddychać i poprosić o pomoc”.
Co pomaga, gdy złość rośnie?
STOP
Zatrzymaj ciało. Nie rzucaj, nie bij, nie popychaj. Najpierw pauza.
Oddech
Wydmuchaj złość jak gorące powietrze. Powoli, kilka razy.
Odejście
Możesz odejść na chwilę w bezpieczne miejsce. To nie ucieczka, to mądra przerwa.
Rysunek
Narysuj złość jako kolor, kształt, potwora, ogień albo burzę, a potem dorysuj jej drogę wyjścia.
Pomoc
Poproś dorosłego: „Nie radzę sobie teraz. Pomóż mi się uspokoić”.
Rozmowa
Gdy ciało się uspokoi, wróć do sprawy i powiedz, co było dla Ciebie ważne.
Dla dorosłych
Dziecko w złości nie potrzebuje wykładu. Najpierw potrzebuje bezpiecznej granicy i spokojnego dorosłego. Krótkie zdania pomagają bardziej niż długie tłumaczenia.
Można powiedzieć: „Widzę, że jesteś bardzo zły. Nie pozwolę Ci bić. Jestem obok. Oddychamy”. Dopiero później, gdy emocja opadnie, warto rozmawiać o tym, co się wydarzyło i co można zrobić następnym razem.
Złość nie musi niszczyć. Może nauczyć nas mówić o granicach.
Złość.